کبد بزرگترین عضو بدن است که در قسمت بالا و راست شکم و در پشت دندهها قرار دارد. کبد عضوی حیاتی با عملکردهای
متنوع است که یکی از مهمترین آنها، تولید برخی پروتئینهای موجود در خون میباشد.
عوامل خطر ابتلا به سرطان کبد
1- عفونت مزمن کبدی (هپاتیت Hepatitis): ویروسهای خاصی (بهویژه هپاتیت B و C) میتوانند باعث عفونت مزمن در کبد شوند که از شایعترین عوامل ابتلا به سرطان کبد هستند. هپاتیت مزمن یکی از اصلیترین دلایل سرطان کبد در ایران است. راههای انتقال: خون آلوده (سرنگ مشترک)، خالکوبی، اعمال دندانپزشکی یا حجامت غیربهداشتی، تماس جنسی و انتقال از مادر به جنین. آلودگی طولانیمدت با این ویروسها، خطر بروز سرطان کبد را در سالهای بعد بهشدت افزایش میدهد. ۲- سیروز کبدی (Cirrhosis): حالتی است که در آن سلولهای کبد تخریب شده و جای آنها را بافت جوشگاهی (اسکار) میگیرد. دلایل ایجاد سیروز: مصرف زیاد الکل، مصرف برخی داروها، تماس با مواد شیمیایی خاص، ویروسها یا برخی انگلها. 3- آفلاتوکسین: مادهای سمی است که از کپک زدن مواد غذایی حاصل میشود. آفلاتوکسین میتواند روی دانههای غلات، آجیل و حبوبات تشکیل شود و تماس با آن خطر ابتلا به سرطان کبد را ایجاد میکند. 4- جنسیت: مردان دو برابر زنان به سرطان کبد مبتلا میشوند. 5- سابقه خانوادگی: احتمال ابتلا در کسانی که در اقوامشان فردی مبتلا به سرطان کبد بوده است، بیشتر است. 6- سن: سرطان کبد در افراد مسن بیشتر از جوانان دیده میشود
علائم سرطان کبد
سرطان کبد را گاهی اوقات با عنوان «بیماری خاموش» مینامند؛ زیرا در مراحل اولیه آن غالباً هیچ علامتی ایجاد نمیشود. اما با رشد سرطان، علائم زیر ممکن است ایجاد شود:
۱. درد: در قسمت بالا و راست شکم؛ این درد میتواند به پشت یا شانه هم تیر بکشد.
۲. کاهش وزن: کاهش وزن بیدلیل.
۳. آسیت: آب آوردن شکم (تجمع مایع).
۴. تغییر اشتها: کاهش اشتها و احساس پُری در شکم.
۵. ضعف: احساس خستگی مفرط.
۶. تهوع و استفراغ.
۷. یرقان: زرد شدن رنگ پوست و چشمها و تیرگی رنگ ادرار.
۸. تب.
نکته مهم:
این علائم صرفاً نشانهای از سرطان کبد نبوده و سایر بیماریهای کبدی و غیرکبدی هم میتوانند این نشانهها را ایجاد کنند، اما فردی با این نشانهها باید حتماً به پزشک مراجعه کند تا علت اصلی تشخیص داده شود.
پیشگیری از سرطان کبد
۱. واکسیناسیون: انجام واکسیناسیون علیه بیماری هپاتیت (بهویژه هپاتیت B).
۲. سلامت غذایی: دقت در مصرف مواد غذایی که احتمال کپکزدگی در آنها وجود دارد (جهت دوری از سم آفلاتوکسین).
۳. مشاوره تخصصی: افرادی که در گروههای پرخطر قرار دارند، باید تحت نظر پزشک در قالب یک طرح جامع، بررسیهای تشخیصی دورهای انجام دهند.
روشهای درمان
درمان این سرطان بسته به مرحله بیماری شامل موارد زیر است:
- روشهای کلاسیک: جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی.
- تخریب گرمایی (Ablation): استفاده از انرژی گرمایی برای نابودسازی سلولهای توموری با کمک لیزر یا میکروموج (Microwave).
- تزریق اتانول: تزریق الکل اتیلیک از راه پوست به داخل تومور جهت از بین بردن سلولهای سرطانی.
- کرایوسرجری (Cryosurgery): روشی که در آن با استفاده از یک الکترود فلزی و ایجاد سرمای شدید یخزننده، سلولهای سرطانی را نابود میکنند.